Makaleler

PADİŞAH ANNELERİ – ESERLERİYLE VALİDE SULTANLAR

Devlet içindeki imtiyazlı konumlarına ve büyük nüfuzlarına rağmen, hemen hepsi hayır hasenat konusunda birbirleriyle yarışan Valide Sultanlar, bu hususta padişahları da geçmişlerdir. Bu eserde Valide Sultanlar ve hayır eserleri titiz bir çalışma sonucu bir araya getirilmiştir.

Bu kitabın hazırlanma maksadı, 623 sene hüküm sürmüş ve bize sadece gurur duyacağımız bir mazi bırakmış Osmanlı Devleti’nin başına geçen 36 padişahın anneleri hakkında toplu bir bilgi vermektir. Bunu yaparken neseplerini, gerçek isimlerini, doğum ve ölüm tarihlerini, zayıf ve kuvvetli bütün rivayetleri ile ele almak amaçlanmamıştır. Bu hususlarda, halk arasında kabul gören en yaygın rivayetler tercih edilmiştir. Devletin en imtiyazlı makamlarından birinde bulunan bu hanımların daha çok, kendi servetlerini harcayarak yaptırdıkları ve kendilerinden sonraki nesillere bıraktıkları, pek çoğu hâlâ ayakta olan muazzam külliyeler ve diğer hayır eserleri üzerinde durulmuştur.

Özünde kadir ve kıymet bilir, vefalı, sadık, mert, insaf ve izan sahibi milletimiz, bu hanımları ve bıraktıkları eserleri, bu çalışma sayesinde toplu olarak inceleme fırsatı bulacaktır.

 

İLAVELİ 5. BASKI (2013)

 

 

Atıf ve alıntı yapan yayınlar:

 

Hilâl KALKANDELEN, "Türkçemizde Kullanılan Kişi Adları", Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 2, Erzurum 2008, s. 57-78.

 

Mihai MAXIM, "Trei noi documente turceşti despre relaţiile româno-otomane la sfârşitul secolului al XVI-lea", Muzeul Judeţean Botoşani, Acta Moldaviae Septentrionalis, VII-VIII, 2008 -2009, haz. Dan Prodan, Eduard Setnic, Botoşani, 2009, s. 99-116.

 

Doğan PUR, "İstanbul'daki Padişah Türbeleri", Din ve Hayat, TDV - İstanbul Müftülüğü Dergisi, Sayı: 9, İstanbul 2010, s. 62-66.

 

"Sultan Abdülmecid Han'ın Annesi Bezmialem Valide Sultan", Yaşama Sanatı, Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Sağlık, Kültür, Sanat ve Magazin Dergisi, Sayı: 20, Ankara 2010, s. 30-31.


"Sultan Abdülhamid Han'ın Annesi Tirimüjgan Sultan", Yaşama Sanatı, Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Sağlık, Kültür, Sanat ve Magazin Dergisi, Sayı: 21, İstanbul 2010, s. 50-51.


"Padişah Sultan Abdülaziz Han'ın Annesi Pertevniyal Valide Sultan", Yaşama Sanatı, Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Sağlık, Kültür, Sanat ve Magazin Dergisi, Sayı: 22, Ankara 2010, s. 18-19.


Zaza TSURTSUMIA, "Georgian Valide Sultans of Ottoman Empire", Sokhumi State University, International Periodical Journal Education, Sayı: 2, Editör: Lia Akhaladze, Tbilisi-Sokhumi 2010, s. 208-211.


"Kanuni Sultan Süleyman Han'ın Annesi Ayşe Hafsa Sultan", Yaşama Sanatı, Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Sağlık, Kültür, Sanat ve Magazin Dergisi, Sayı: 23, Ankara 2011, s. 54.


Esra KILIÇ, Sultan II. Osman'ın Siyasi Hayatı, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2011.


Ahmet ŞİMŞİRGİL, Osmanlı Tarihi - Kayı IV - Ufukların Padişahı: Kanunî, İstanbul 2011, s. 272.


Uğur KURTARAN, Sultan Birinci Mahmud ve Dönemi (1730-1754), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Konya 2012, s. 11-12.


Nurgül SUCU, "Dulkadir Beyliği Mensubu Osmanlı Hanım Sultanlar", Uluslararası Dulkadir Beyliği Sempozyumu, Editörler: Cevdet Kabakcı, Serdar Yakar, İstanbul 2012, s. 253-267. 


Mustafa ÇETİNASLAN, Osmanlı Camilerinde Hünkâr Mahfilleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Konya 2012, s. 102, 111.


Ahmet ŞİMŞİRGİL, Osmanlı Tarihi - Kayı V - Kudret ve Azamet Yılları, İstanbul 2013, s. 196.


Murat KOCAASLAN, IV. Mehmed Saltanatında Topkapı Sarayı Haremi -  İktidar, Sınırlar ve Mimari, İstanbul 2014, s. 51.


Ahmet ŞİMŞİRGİL, Valide Sultanlar ve Harem - Osmanlı'nın Sır Dünyası, İstanbul 2014.


İdris AKARÇEŞME, Mihrişah Valide Sultan Vakfı (Kurumları, Hayır Hizmetleri ve Akarları), Marmara Üniversitesi Ortadoğu Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2014.


İbrahim OĞUZ, Midilli'de Osmanlı Vakıfları, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Mersin 2014, s. 72-73.


Uğur KURTARAN, Bir Zamanlar Osmanlı - Sultan I. Mahmud ve Dönemi (1730-1754), Ankara 2014.


İbrahim OĞUZ, "XIX. Yüzyıl Ortalarında Midilli'de Zeytinyağı Üretimi ve Mihrişah Valide Sultan'a Ait Vakıf Zeytinlikleri", Vakıflar Dergisi, Sayı: 43, Ankara 2015, s. 77-103.


Uğur KURTARAN, "Evlada ve Mehtaba Doyamayan Padişah: Sultan I. Mahmud (1696-1754)", Uluslararası Multidisipliner Konferansı (IMUCO 2016) Bildiri Kitabı, Antalya 2016, s. 226-240.


Oya ŞENYURT, "Arşiv Belgeleri Işığında III. Selim’in Askerî Alandaki Kararlarının İstanbul’da Kent Mekânının Kullanımına Etkileri", Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 78, Ankara 2016, s. 199-229.


Mehibe ŞAHBAZ, "Osmanlı Sarayındaki Dulkadirli Hatunlar", Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 37, Elazığ 2016, s. 410-424.


Musa ŞAHİN,  N. Ebrar KAYA, "Valide Sultanların Kurduğu Vakıfların Kadına Yönelik Sosyal Hizmetleri", Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 12, Yalova 2016, s. 36-65. 


Habibe KAZANCIOĞLU, “Mihrişah Vâlide Sultan Su Bendi”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: XVIII, Sayı: 34, Aralık 2016, s. 93-123.


Sözümüz Var!, Tenzile Erdoğan Kız İmam Hatip Lisesi Kültür Yayınları Serisi-3, 2017 İstanbul, s. 39.


Emine SÖNMEZ, 571 Numaralı Evkaf Defterine Göre Aydın Vakıfları, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ordu 2017, s. 11.


Muzaffer ÖZGÜLEŞ, The Women Who Built the Ottoman World: Female Patronage and the Architectural Legacy of Gülnuş Sultan, Londra 2017.


Martina Anastasia IGORAVNA, XVIII-XIX. Yüzyıllar Osmanlı Mimarlığı (İstanbul Kültür ve Saray Binaları Örneği)Saint Petersburg Devlet Üniversitesi Özgür Sanatlar ve Bilim Ana Eğitim Programı, Bitirme Projesi, Saint Petersburg 2017, s. 47.


Samir BAXŞƏLİYEV, “Türk Dünyasının İki Böyük Fatehi”, II. Milletlerarası Azerbaycan–Türkiye Münasebetleri Sempozyumunun Bildirileri (Bakü, 12-14 Ekim 2017), Kastamonu 2018, s. 164-171.


Zühal ÇOLAK,  "Çelebi Mehmed'in Eşi, II. Murad'ın Annesi Emine Hatun", Somuncu Baba Dergisi Aile Eki, Mayıs 2018, Yıl: 4, Sayı: 41, Malatya 2018, s. 28-29.


Emine İLHANLI, Sineperver Ayşe Valide Sultan, Nakşidil Valide Sultan ve Perestu Valide Sultan Vakıfları, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2018.


Sevil BÜLBÜL, "Makedonya’da Osmanlı Dönemi’nden Kalan ve Kadınlar Tarafından Yaptırılan Mimari Eserler", Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 77, Elazığ 2018, s. 98-109.


Ali SARIKOYUNCU, Dilara SARIOĞLU, "Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Bursa Kadın Vakıfları (1839-1923", Bursa UludÜniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi DergisiCilt: 37, Sayı: 2, Bursa 2018, s. 11-33.

SON SARAYLI - ŞEHZADE OSMAN ERTUĞRUL EFENDİ

Takvimler Hicrî 18 Ramazan 1330 ve Miladî 31 Ağustos 1912 tarihini gösteriyordu. Halen hayatta olan dedesi eski padişah Sultan Hamid ve büyük amcası yeni padişah Sultan Reşad da dâhil, Osmanoğulları’nın o anki 34’üncü erkek üyesi olarak dünyaya gözlerini açan minik şehzadeye “Osman Ertuğrul” ismi verildi.

Tarihin kaydettiği en uzun ömürlü devletlerden olan “Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye”nin kurucusu ile Osmanoğulları’nın atasının isimleri ilk defa yan yana gelerek bir şehzadeye isim olmuştu.“Şehzade, devletlû, necâbetlû Osman Ertuğrul Efendi Hazretleri”nin daha 10 yaşında bir çocukken, vatanından ayrı kalarak 70 sene süreyle İstanbul’u göremeyeceğini kimse tahmin edemezdi. Dahası çok uzun yaşayarak doğduğu Ramazan ayından sonraki 100’üncü Ramazan’ı İstanbul’da geçireceğini ve bayramdan hemen sonra vatanında vefat edeceğini de kimse bilemezdi.

Osman Ertuğrul Efendi, Sultan Osman Gazi’den itibaren, Osmanoğullarından erkek veya kadın hiçbirinin ulaşamadığı bir yaşa ulaşmıştı. Miladi 97 yıl, 24 gün, Hicri sene hesabıyla ise 100 yıl, 17 gün ömür sürmüştü. Sarayda doğmuş, 12 yaşına kadar ileride Osmanlı tahtına geçmesi muhtemel, müstakbel padişah olarak saray terbiyesi almış son Osmanlı şehzadesiydi.

 

 

 

Atıf ve alıntı yapan yayınlar:

 

Cevdet KIRPIK, “II. Meşrutiyet’ten Sonra Şehzade Eğitiminde Değişim”, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Mayıs 2010, Sayı: 21, s. 99-130.


Ekrem Buğra EKİNCİ, Sürgündeki Hanedan - Osmanlı Ailesinin Çileli Asrı..., İstanbul 2015.


Şükrü ŞUR, Atatürk Dönemi Sürgün Politikası ve Uygulamaları (1923-1938), Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara 2015, s. 61.


Cevdet KIRPIKOsmanlı'da Şehzade Eğitimi, İstanbul 2016.


Cahide SINMAZ SÖNMEZSürgünden Vatana- Osmanlı Hanedanı'nın Dönüş Süreci, İstanbul 2016, s. 172-176.


Curt PRÜFERGermany's Covert War in the Middle East: Espionage, Propaganda and Diplomacy in World War I, Editör ve Tercüme Eden: Kevin Morrow, Londra 2018.


Cahide SINMAZ SÖNMEZ, "Sürgünden Vatana: Şehzadelere Uygulanan Sürgün Yasağının kaldırılması ve Sonrasında Yaşananlar", FBA Fourth Sarajevo Internatonal Conference Proceedings Book (Sarajevo, 26-29 Nisan 2018)Sarajevo 2018, s. 159-173.

HİNDİSTAN'DA İNGİLİZ HÂKİMİYETİ

William Jennings Bryan (1860-1925) Amerikalı hukukçu, politikacı ve devlet adamıdır. Jaksonville’de, sonra Lincoln’de avukatlık yaptı. Amerika’nın yetiştirdiği en ünlü hatipler arasında sayılır. 1890’da Nebraska eyaletinden kongre üyeliğine seçildi. Gelir üzerinden tek bir vergi teklif etmekle büyük bir ün kazandı.

1896, 1900 ve 1908 de ABD başkanlığı için üç defa Demokratların adayı oldu. İkisinde William McKinley’e, üçüncüsünde William Howard Taft’a yenildi. 1912’de başkan seçilen Woodrow Wilson’un başarısında büyük payı oldu. 1913-1915 yılları arasında Wilson hükûmetinde dışişleri bakanlığı yaptı. Amerikan hükûmetinin Birinci Dünya Harbi’ndeki tutumu sebebiyle istifa etti.

Hindistan’daki İngiliz hâkimiyetini tenkit eden bir makalesi, daha 22 Ocak 1899’da New York Journal’da yayınlanmıştı. 1906 yılında Hindistan’a giderek durumu kendi gözleriyle görmek istedi. Önde gelen İngiliz yöneticiler ve eğitimli Hintlilerle görüştü, şehirlerde ve kırsalda yaşayan halkı gördü, istatistikleri, konuşmaları, raporları ve diğer yayınları okudu. Orada herkesin takdirini kazanan bir dizi konferans verdi. Allahabad’da her sınıftan Hintlinin ücretsiz eğitim alması konusunda ciddi bir çağrı yaptı. ABD’ye dönünce 1906’da British Rules in India (Hindistan’da İngiliz Hâkimiyeti) kitapçığını yayınladı. Bu kitapçık sonraları pek çok defa basılmış, Osmanlıcaya da çevrilmiştir. 

Dr. İbrahim Pazan Osmanlıca bir nüshayı, İngilizce orijinalinden de faydalanarak günümüz Türkçesine çevirdi.


 

 

CEVÂHİRU’L-MENÂKIB - SOKOLLU MUSTAFA PAŞA'NIN HAYATI

Osmanlı Devleti’nin zirve dönemine şahitlik etmiş ve uzun süre devlet hizmetinde mühim vazifeler ifa etmiş bulunan Sokollu ailesinin önde gelen bir ferdi, meşhur Sokollu Mehmed Paşa’nın amcazâdesi olan Mustafa Paşa’dır. Nahîfî Mehmed Efendi tarafından kaleme alınan Cevâhiru’l-Menâkıb adlı monografik eser gerek askerlikteki mahareti gerekse adaleti ve hayır eserleriyle Osmanlı’nın Bosna-Hersek, Romanya, Hırvatistan ve Macaristan’daki hâkimiyetinin pekişmesine vesile olan devlet adamlarından Sokollu Mustafa Paşa’nın devşirilerek devlet hizmetine alınması ile başlamakta, onun bürokrasideki yükselişi ve söz konusu coğrafyalardaki icraatı hakkında ayrıntılı bilgi vermektedir. 

XVI. yüzyıl süslü nesrinin kıymetli bir örneği olan ve bol miktarda Arapça Farsça manzume de ihtiva eden eserin tenkitli metni, Dr. İbrahim Pazan tarafından Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Şeriye, Nr. 1031’de kayıtlı nüsha esas alınmak suretiyle neşre hazırlanmıştır.

 

 

DENİZLER FATİHİ PİYALE PAŞA - CERBE ZAFERİ

Gerekdür gayret itmek râh-ı dinde

Kim olmamış ola hiçbir karinde

 

Bilün erkek koyun kurbân içündür

Bu meydân-ı eren merdân içündür

 

Ne denlü güçlü ise ehl-i tuğyân

Bizümledür dü‘â-yı Şeh Süleymân

Piyale Paşa

 

Kanunî Sultan Süleyman dönemi Osmanlı’nın denizdeki başarılarının zirvesini teşkil eder. Bu dönemde Barbaros Hayreddin Paşa’dan Turgut Reis’e, Oruç Reis’ten Piyale Paşa’ya kadar birçok denizci yetişmiş ve bunlar, Osmanlı donanmasını deryalarda tek söz sahibi haline getirmişlerdir.

Denizler Fatihi Piyale Paşa adlı bu eser, Kanunî döneminin Barbaros Hayreddin Paşa’dan sonra en büyük Kaptan-ı deryası Piyale Paşa’yı ve onun en önemli seferlerinden biri olan ve Akdeniz’deki Osmanlı hâkimiyetini sağlamlaştıran Cerbe Zaferi’ni anlatmaktadır. Bu çalışmanın bir kısmı, dönemin önemli âlimlerinden Şaban Nidâî’nin, orijinal nüshası Londra’daki British Library’de bulunan Cerbe Kalesi Fetihnâmesi adlı eserinin Osmanlı Türkçesine çevirisinden oluşmaktadır.

“Kayı” dizisiyle Osmanlı Tarihi’ni herkese sevdiren Prof.Dr. Ahmet Şimşirgil ile Dr. İbrahim Pazan’ın hazırladığı bu eserde, nefis bir hatla yazılmış fetihnamenin tıpkıbasımı da yer almaktadır. Eser bu özelliği ile Osmanlı Türkçesini öğrenmek isteyenlerin başucu kitaplarından biri olacağı gibi, pek az çalışmanın yapıldığı Osmanlı Deniz Tarihi alanında da büyük bir boşluğu dolduracaktır.

 

 

  

Atıf ve alıntı yapan yayınlar:

 

Osman ÖZKAN, Erken Modern Dönem Akdeniz Hâkimiyeti ve Osmanlı Deniz Gücü (1578-1645), İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2016, s. 24.

Thursday the 24th. Telif Hakkı © 2012 http://www.ibrahimpazan.com Her hakkı saklıdır.
Copyright 2012

©